Takas dağılımı verisinin ne anlattığını, hangi oranların takip edildiğini ve verinin sınırlarını uygulamaya dönük biçimde açıklıyoruz.
Takas analizi, bir hisse senedinin takas ve saklama sonrasında hangi aracı kurumların saklama hesaplarında ne kadar tutulduğunu inceleyen analiz yöntemidir. Hissenin halka açık kısmının kurumlar arasında nasıl dağıldığını ve bu dağılımın zaman içinde hangi yönde değiştiğini gösterir.
Kilit kavram "stok"tur. Takas verisi gün içinde ne kadar işlem yapıldığını değil, günün sonunda kimin elinde ne kadar kaldığını anlatır. Bu yüzden takas analizi, kalıcı birikim ve dağıtım süreçlerini tespit etmek için kullanılır.
Borsa İstanbul'da pay piyasası işlemlerinin takası, işlem gününü izleyen ikinci iş gününde (T+2) tamamlanır. Yani bugün aldığınız hisse, iki iş günü sonra saklama hesabınıza geçer. Takas ve saklama işlemleri İstanbul Takas ve Saklama Bankası (Takasbank) bünyesinde, kayıtlar ise Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) nezdinde yürütülür.
Analiz açısından bunun iki sonucu vardır:
Her aracı kurumun saklamasındaki pay adedi ve bunun toplam içindeki yüzdesi listelenir. Tek başına bakiye fotoğrafı sınırlı bilgi verir; kritik olan değişimdir. Bir kurumun payının bir hafta içinde %4'ten %9'a çıkması, %9'luk mutlak seviyeden daha anlamlıdır.
İlk 5 veya ilk 10 kurumun toplam saklamadaki payı, hissenin ne kadar dağınık ya da toplu tutulduğunu gösterir. Yoğunlaşma artıyorsa paylar belirli ellerde birikiyor; azalıyorsa dağılım genişliyor demektir. Yoğunlaşmanın artması genellikle likiditenin azalmasıyla birlikte gider.
Yabancı yatırımcı hizmeti veren kurumlarda tutulan payın toplam saklamaya oranıdır. Oranın yükselmesi yabancı ilgisinin arttığına, düşmesi çıkışa işaret edebilir. Burada dikkatli olmak gerekir: bir yabancı fonun saklama kurumunu değiştirmesi gerçek bir alım satım olmadan oranı hareket ettirebilir.
Takas verisi hissenin halka açık (fiili dolaşımdaki) kısmını kapsar. Halka açıklık oranı düşük hisselerde küçük mutlak hareketler yüzdesel olarak çok büyük görünür. Bu nedenle yüzde değişimlerini mutlak pay adediyle birlikte okumak gerekir.
Günlük değişim yerine 1 hafta, 1 ay ve 3 ay karşılaştırması yapın. Aynı kurumun üç dönemde de bakiyesini artırması, tek haftalık artıştan çok daha güvenilir bir birikim göstergesidir.
Dört temel kombinasyon vardır ve her biri farklı yorumlanır:
| Fiyat | Belirli kurumlarda bakiye | Olası yorum |
|---|---|---|
| Yatay / düşüş | Artıyor | Sessiz birikim (akümülasyon) olabilir |
| Yükseliş | Artıyor | Trendi destekleyen alım; teyit edici |
| Yükseliş | Azalıyor | Yükselişte dağıtım (distribution) olabilir |
| Düşüş | Azalıyor | Çıkış devam ediyor; teyit edici |
"Olabilir" kelimesi kasıtlıdır. Takas verisi olasılık ağırlığı değiştirir, kesinlik üretmez.
Aracı kurum dağılımı (AKD) verisi akışı, takas verisi stoku gösterir. Bir kurum AKD'de sürekli net alıcı görünüyor ve takas bakiyesi de artıyorsa, birikim gerçek kabul edilir. AKD'de net alım var ama takas bakiyesi sabitse, alımların büyük kısmı aynı gün kapatılmış olabilir. İki verinin birlikte kullanımı için AKD analizi rehberine bakın.
Bir yatırımcı hisselerini A kurumundan B kurumuna taşıdığında hiçbir alım satım gerçekleşmez, fakat takas dağılımı değişir. Büyük ve ani bakiye kaymalarında ilk akla gelmesi gereken açıklama budur.
Takas verisi kurum kırılımındadır. Bir kurumdaki bakiye binlerce müşterinin toplamıdır; tek bir büyük yatırımcının pozisyonu olarak okunamaz.
Büyük yatırımcılar pozisyonunu birden fazla kuruma dağıtabilir. Bu, tek kurum üzerinden yapılan yorumları zayıflatır.
Pay ödünç işlemleri ve teminata verilen paylar saklama bakiyelerini etkileyebilir. Bu tür hareketler yatırımcı iştahıyla ilgili olmayabilir.
Veri kalitesi hisseye göre değişir:
Takas ve AKD verisini canlı BIST örnekleri üzerinde okumayı öğrenmek için: Takas ve Aracı Kurum Dağılımı (AKD) Analizi Eğitimi. Tüm illerden online katılım mümkündür.
Bir hissenin takas sonrası hangi aracı kurumların saklamasında ne kadar tutulduğunu inceleyen analiz yöntemidir. Halka açık kısmın kurumlar arası dağılımını ve bu dağılımın değişimini gösterir.
Saklamadaki payın ne kadarının yabancı yatırımcı hizmeti veren kurumlarda bulunduğunu gösterir. Artışı ilgi, azalışı çıkış işareti olabilir; portföy transferleri nedeniyle kesin kanıt değildir.
Pay piyasasında takas T+2'de tamamlanır; bu nedenle takas dağılımı işlem gününe göre gecikmeli yayımlanır.
AKD akışı, takas stoku gösterir. AKD'de net alım ve takasta bakiye artışı birlikte görülüyorsa birikim teyit edilmiş sayılır.
Orta ve uzun vadeli takipte verimlidir. T+2 gecikmesi nedeniyle gün içi işlemler için kullanım değeri düşüktür.
Canlı BIST verisi üzerinde, eğitmenle birlikte. Türkiye'nin tüm illerinden online katılım.