Aracı kurum dağılımı verisinin ne anlattığını, nasıl yorumlandığını ve hangi durumlarda yanıltıcı olduğunu adım adım açıklıyoruz.
AKD analizi (aracı kurum dağılımı analizi), bir hisse senedinde belirli bir dönemde hangi aracı kurumun ne kadar alış, ne kadar satış yaptığını ve bu işlemleri hangi ortalama fiyattan gerçekleştirdiğini inceleyen veri analizi yöntemidir. Amacı fiyatın nereye gideceğini tahmin etmek değil, fiyat hareketinin arkasındaki alıcı ve satıcı profilini görünür kılmaktır.
Klasik teknik analiz fiyat ve hacim verisini kullanır; "ne oldu" sorusuna cevap verir. AKD analizi buna bir katman ekler ve "bunu kim yaptı" sorusunu sorar. Bu ikinci soru, özellikle Borsa İstanbul gibi belirli hisselerde işlem hacminin az sayıda kuruma yoğunlaştığı piyasalarda anlamlı bilgi üretir.
Standart bir aracı kurum dağılımı tablosunda her satır bir aracı kurumu temsil eder ve şu bilgileri içerir:
Net pozisyonun tutar bazında hesaplanması (net lot × ortalama fiyat) bazı durumlarda daha anlamlıdır, çünkü düşük fiyatlı hisselerde yüksek lot sayıları küçük tutarlara karşılık gelebilir.
Tek günlük AKD verisi çoğu zaman gürültülüdür. Günlük veride bir kurumun büyük alıcı görünmesi, o kurumun bir müşterisinin blok emrinden kaynaklanabilir. Anlamlı bir görünüm için 5, 10 ve 20 günlük kümülatif dağılımlara bakmak gerekir. Aynı kurumun üç farklı dönemde de net alıcı görünmesi, tek günlük veriden çok daha güçlü bir sinyaldir.
Bir kurumun 1 milyon lot net alımı, hissenin günlük hacmi 100 milyon lot ise önemsizdir; günlük hacim 3 milyon lot ise oldukça anlamlıdır. Bu nedenle net pozisyon her zaman dönem toplam hacmine oranlanarak değerlendirilir. Yoğunlaşma oranı yüksekse (örneğin ilk üç kurum hacmin %60'ından fazlasını oluşturuyorsa) veri daha okunabilir hâle gelir.
Net alıcı kurumun alış ortalaması güncel fiyatın belirgin altındaysa, o pozisyon kârdadır ve satış baskısı için acele nedeni yoktur. Ortalama güncel fiyatın üzerindeyse pozisyon zararda demektir; bu durum hem ek alım hem de zarar kesme olasılığını birlikte barındırır. Ortalama maliyet, tek başına yön göstermez ama olası davranışın çerçevesini daraltır.
Yabancı yatırımcıların işlemleri ağırlıklı olarak belirli kurumlar üzerinden geçer. Bu kurumların net pozisyonundaki yön değişimi, yabancı akımının yönü hakkında dolaylı bir gösterge olarak kullanılır. "Dolaylı" kelimesi önemlidir: aynı kurum yerli kurumsal ve bireysel müşterilere de hizmet verdiği için veri saf bir yabancı akım ölçüsü değildir.
AKD verisinin en değerli kullanımı uyuşmazlık (divergence) tespitidir. Fiyat yatay seyrederken belirli kurumların sürekli net alıcı olması bir birikim (akümülasyon) işaretidir. Fiyat yükselirken aynı kurumların net satıcıya dönmesi, yükselişin dağıtımla (distribution) sürdüğüne işaret eder. Bu okuma teknik analizle birleştirildiğinde karar kalitesini artırır.
İki veri sık sık karıştırılır, oysa farklı şeyleri ölçerler.
| Ölçüt | AKD (aracı kurum dağılımı) | Takas analizi |
|---|---|---|
| Ne ölçer | Akış — dönem içindeki alım ve satım işlemleri | Stok — takas sonrası saklamadaki pay bakiyesi |
| Soru | Kim aldı, kim sattı? | Şu anda kimin elinde ne kadar var? |
| Zamanlama | İşlem günü bazlı | Takas (mutabakat) sonrası, gecikmeli |
| Güçlü yanı | Hareketin kaynağını gösterir | Birikimin kalıcı olup olmadığını gösterir |
| Zayıf yanı | Kısa vadede gürültülü | Portföy transferlerinden etkilenir |
Pratikte doğru yaklaşım ikisini birlikte kullanmaktır: AKD ile hareketin kaynağını, takas ile bu hareketin bakiyeye yansıyıp yansımadığını kontrol edersiniz. Bir kurum günlerce net alıcı görünüyor fakat takas bakiyesi artmıyorsa, alımların büyük bölümü aynı gün içinde kapatılmış olabilir. Ayrıntı için BIST takas analizi rehberine bakın.
Aracı kurum bir yatırımcı değildir; binlerce müşterinin emrini ileten bir aracıdır. "X kurumu alıyor" ifadesi teknik olarak "X kurumunun müşterileri net alıcı" anlamına gelir. Bu müşteriler arasında kurumsal fonlar da, bireysel yatırımcılar da bulunur.
Günlük dağılım, blok işlemler ve portföy transferleri nedeniyle çok değişkendir. Kümülatif bakmadan yapılan yorumlar yanıltıcı olur.
Büyük yatırımcılar pozisyonunu birden fazla aracı kuruma bölerek kurar. Bu nedenle tek bir kurumdaki net pozisyon, o yatırımcının toplam pozisyonunu yansıtmaz.
Günlük hacmi düşük hisselerde tek bir orta ölçekli emir dağılımı tamamen değiştirebilir. Bu hisselerde AKD verisinin istatistiksel anlamı zayıftır.
Aracı kurum bazlı işlem verisi Borsa İstanbul kaynaklıdır. Yatırımcıya ulaşma yolları şunlardır:
AKD analizi, orta ve uzun vadeli pozisyon taşıyan yatırımcılar için en çok değer üretir; çünkü birikim ve dağıtım süreçleri günler ve haftalar içinde şekillenir. Gün içi işlem yapanlar için veri gecikmesi ve gürültü nedeniyle fayda daha sınırlıdır. Borsaya yeni başlayanların önce grafik okuma ve temel analiz becerisi edinmesi, ardından bu katmanı eklemesi önerilir.
Bu konuyu canlı BIST verisi üzerinde uygulamalı öğrenmek isterseniz: Takas ve Aracı Kurum Dağılımı (AKD) Analizi Eğitimi. Eğitim canlı online verildiği için Türkiye'nin tüm illerinden katılabilirsiniz.
AKD analizi, bir hisse senedinde belirli bir dönemde hangi aracı kurumun ne kadar alış ve satış yaptığını, hangi ortalama fiyattan işlem gerçekleştirdiğini inceleyen veri analizi yöntemidir.
AKD akışı ölçer (kim aldı, kim sattı); takas analizi stoku ölçer (şu anda kimin saklamasında ne kadar var). AKD hareketi, takas birikimi anlatır.
Veri Borsa İstanbul kaynaklıdır; aracı kurum işlem platformları ve veri sağlayıcı terminalleri üzerinden sunulur. Bazı kurumlar müşterilerine ücretsiz erişim verir.
Yeterli değildir. Veri kurum bazlıdır, tek bir yatırımcının kararını ayrıştırmaz. Teknik analiz, temel analiz ve takas verisiyle birlikte kullanılmalıdır.
Verinin okunması birkaç saatte öğrenilir; güvenilir yorum için haftalar süren düzenli takip ve uygulama gerekir.
Canlı BIST verisi üzerinde, eğitmenle birlikte. Türkiye'nin tüm illerinden online katılım.