BIST 100, Borsa İstanbul pay piyasasının ana göstergesi olan ve seçilmiş 100 paydan oluşan fiyat endeksidir. Endeksin amacı, borsada işlem gören payların genel performansını tek bir sayı ile temsil etmektir. Kısaltması XU100'dür.

BIST 100 nasıl hesaplanır?

BIST 100, fiili dolaşımdaki pay oranı ile düzeltilmiş piyasa değeri ağırlıklı olarak hesaplanır. Yani her payın endekse etkisi, o payın halka açık kısmının piyasa değeriyle doğru orantılıdır. Büyük ve halka açıklığı yüksek şirketlerin endeks üzerindeki etkisi daha fazladır.

BIST 100 ile BIST 30 arasındaki fark nedir?

BIST 30, BIST 100 içindeki en büyük ve en likit 30 paydan oluşur; vadeli işlem sözleşmelerinin dayanak varlığı olarak kullanılır. BIST 100 daha geniş bir temsil sunarken BIST 30 daha yoğunlaşmış ve daha likittir. BIST 30 payları aynı zamanda BIST 100'ün bileşenidir.

BIST 100 Nedir? Endeks Nasıl Hesaplanır ve Nasıl Okunur?

Q: BIST 100 yükseldiğinde her hisse yükselir mi?

Hayır. Endeks ağırlıklı bir ortalamadır; büyük ağırlıklı birkaç payın yükselişi endeksi yukarı taşırken bileşenlerin çoğu düşüyor olabilir. Bu nedenle endeksin yönü tek tek hisselerin yönünü garanti etmez.

Kısa tanım

BIST 100, Borsa İstanbul pay piyasasının ana göstergesi olan ve seçilmiş 100 paydan oluşan fiyat endeksidir. Amacı, borsada işlem gören payların genel performansını tek bir sayıyla temsil etmektir. Piyasada genellikle "endeks" ya da sembolü olan XU100 adıyla anılır.

Endeksin değeri bir para birimi değildir; bir referans noktasına göre orantısal değişimi gösteren bir göstergedir. Bu nedenle "endeks 10.000 oldu" ifadesi tek başına pahalılık veya ucuzluk anlatmaz; önemli olan değişim yönü ve hızıdır.

Nasıl hesaplanır?

BIST 100, fiili dolaşımdaki pay oranı ile düzeltilmiş piyasa değeri ağırlıklı olarak hesaplanır. Bu yöntemin mantığı şudur: bir şirketin endekse etkisi, toplam büyüklüğüyle değil, borsada gerçekten alınıp satılabilen kısmının büyüklüğüyle belirlenir.

Basitleştirilmiş biçimde her payın endeks ağırlığı şöyle oluşur:

Pay ağırlığı = (Pay fiyatı × Toplam pay sayısı × Fiili dolaşım oranı) ÷ Endeksteki tüm payların aynı yöntemle hesaplanmış toplam değeri

Pratik sonuçları:

Büyük ağırlıklı paylar endeksi sürükler. En yüksek ağırlıklı birkaç payın günlük hareketi, endeksin günlük değişiminin büyük bölümünü açıklayabilir.
Halka açıklık oranı önemlidir. Çok büyük ama halka açıklığı düşük bir şirketin endeks etkisi, büyüklüğünün ima ettiğinden düşük olur.
Sermaye artırımları ve temettü ödemeleri düzeltme gerektirir. Bedelli/bedelsiz artırım ve temettü dağıtımı sonrası endeks, sürekliliği korumak için düzeltilir. Bu düzeltme olmasaydı temettü gününde endeks yapay bir düşüş gösterirdi.

Sermaye artırımlarının hisse üzerindeki etkisini hesaplamak için bedelsiz sermaye artırımı ve bedelli sermaye artırımı araçlarımızı kullanabilirsiniz.

Fiyat endeksi ve getiri endeksi ayrımı

BIST endeksleri iki biçimde hesaplanır ve karıştırılmaları yaygın bir hatadır:

Fiyat endeksi: Yalnızca fiyat değişimini yansıtır. Temettü ödemeleri getiri olarak endekse eklenmez. Medyada günlük olarak takip edilen değer budur.
Getiri endeksi: Dağıtılan temettülerin yeniden yatırıldığı varsayımıyla hesaplanır. Uzun dönemli performans karşılaştırmalarında doğru referans budur.

On yıllık bir performans kıyaslaması yapıyorsanız fiyat endeksi yerine getiri endeksini kullanmak gerekir; aksi hâlde temettü getirisi tamamen göz ardı edilmiş olur.

Borsa İstanbul endeks ailesi

Endeks	Kapsam	Tipik kullanım
BIST 30	En büyük ve en likit 30 pay	Vadeli işlem sözleşmelerinin dayanak varlığı
BIST 50	BIST 30'u da içeren 50 pay	Büyük ölçekli şirket performansı
BIST 100	Ana gösterge, 100 pay	Piyasa genel performansı, fon karşılaştırması
BIST Tüm	Belirli istisnalar dışında tüm paylar	En geniş piyasa temsili
Sektör endeksleri	Banka, sınai, holding vb.	Sektör rotasyonu analizi

BIST 30 payları aynı zamanda BIST 100'ün bileşenidir; yani endeksler iç içe geçmiş bir yapı oluşturur.

Endeks bileşimi nasıl değişir?

Endekse dahil edilecek paylar, Borsa İstanbul'un yayımladığı endeks kurallarına göre belirlenir. Temel ölçütler fiili dolaşımdaki payların piyasa değeri ve işlem hacmi sıralamalarıdır. Bileşim dönemsel olarak gözden geçirilir ve değişiklikler yürürlüğe girmeden önce Borsa tarafından duyurulur. Güncel kural setini ve dönem takvimini her zaman Borsa İstanbul'un resmî yayınlarından doğrulamak gerekir.

Endekse giriş ve çıkış haberleri fiyat üzerinde etkili olabilir, çünkü endeksi takip eden fonlar bileşim değişiminde pozisyonlarını uyarlamak zorundadır. Bu mekanik alım satım, değişim tarihine yakın günlerde hacim artışına yol açar.

Yatırımcı endeksi nasıl okur?

1. Endeksin yönü ile bileşenlerin yönünü ayırın

Endeks ağırlıklı bir ortalamadır. Büyük ağırlıklı üç dört payın yükselişi endeksi yukarı taşırken bileşenlerin çoğu düşüyor olabilir. Bu durumu görmek için "yükselen pay sayısı / düşen pay sayısı" gibi genişlik (breadth) ölçümleri kullanılır. Endeks yükseliyor ama genişlik zayıflıyorsa, yükseliş sağlıksız kabul edilir.

2. Endeksi kendi portföyünüz için referans alın

Portföy performansınızı mutlak olarak değil, endekse göre değerlendirmek daha bilgi vericidir. Portföyünüz %10 kazandıysa fakat endeks %25 kazandıysa, seçimleriniz piyasayı yakalayamamış demektir.

3. Endeks bazlı ürünleri tanıyın

Endeksi doğrudan takip eden borsa yatırım fonları (BYF/ETF) ve endeks fonları, tek tek hisse seçmek istemeyen yatırımcılar için alternatif oluşturur. Bu ürünler hisse seçme riskini ortadan kaldırır ama piyasa riskini kaldırmaz.

4. Enflasyon düzeltmesini ihmal etmeyin

Nominal endeks artışı, yüksek enflasyon dönemlerinde gerçek satın alma gücü artışını abartabilir. Uzun dönemli değerlendirmelerde endeksi enflasyondan arındırmak ya da dolar bazlı seriyle karşılaştırmak daha doğru bir resim verir.

Sık yapılan üç hata

Endeks seviyesini "pahalı/ucuz" göstergesi sanmak: Endeksin seviyesi değil, bileşenlerin çarpanları değerleme hakkında bilgi verir.
Fiyat endeksiyle uzun dönem karşılaştırma yapmak: Temettüler hariç tutulduğu için gerçek getiri eksik hesaplanır.
Endeks yönünü her hisseye genellemek: Ağırlıklandırma nedeniyle endeks ve ortalama hisse aynı şeyi anlatmaz.

Özet

BIST 100, seçilmiş 100 paydan oluşan ve piyasanın genel performansını temsil eden fiyat endeksidir.
Hesaplama fiili dolaşım oranıyla düzeltilmiş piyasa değeri ağırlıklıdır; büyük ve halka açıklığı yüksek şirketler daha etkilidir.
Fiyat endeksi temettüyü içermez; uzun dönem karşılaştırmasında getiri endeksi kullanılmalıdır.
Endeks bileşimi dönemsel olarak gözden geçirilir ve değişiklikler önceden duyurulur.
Endeksin yönü bileşenlerin çoğunluğunun yönüyle aynı olmak zorunda değildir.

Endeks mantığını ve hisse seçimini uygulamalı öğrenmek için: Teknik, Temel ve Algoritmik Analiz Eğitimi. Tüm illerden canlı online katılım mümkündür.

Sıkça sorulan sorular

Borsa İstanbul pay piyasasının ana göstergesi olan, seçilmiş 100 paydan oluşan fiyat endeksidir. Sembolü XU100'dür.

Fiili dolaşımdaki pay oranıyla düzeltilmiş piyasa değeri ağırlıklı olarak hesaplanır; halka açık kısmı büyük şirketlerin etkisi daha fazladır.

BIST 30, BIST 100 içindeki en büyük ve en likit 30 paydan oluşur ve vadeli işlemlerde dayanak varlık olarak kullanılır. BIST 100 daha geniş temsil sunar.

Borsa İstanbul'un endeks kurallarına göre fiili dolaşımdaki piyasa değeri ve işlem hacmi sıralamaları esas alınır; bileşim dönemsel olarak gözden geçirilir.

Hayır. Endeks ağırlıklı ortalamadır; büyük ağırlıklı payların yükselişi endeksi taşırken bileşenlerin çoğu düşüyor olabilir.

İlgili rehberler

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi, aracılık faaliyeti veya yatırım danışmanlığı değildir. Endeks kuralları ve bileşim takvimi için Borsa İstanbul'un resmî yayınları esas alınmalıdır.